Güneş Sistemi
Bölüm-1
Güneş Sistemi: Sandığımızdan Çok Daha Büyük Bir Kozmik Ev
Geceleri gökyüzüne baktığımızda Güneş Sistemi’ni çoğu zaman sekiz gezegenden oluşan bir düzen olarak düşünürüz. Güneş ortada, gezegenler onun çevresinde sıralanmıştır: Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün…
Bu resim doğrudur ama eksiktir.
Çünkü Güneş Sistemi, gezegenlerin oluşturduğu o tanıdık sıralamadan çok daha büyük, çok daha hareketli ve çok daha tuhaf bir kozmik yapıdır. Gezegenlerin ötesinde Kuiper Kuşağı, onun çok daha ötesinde ise doğrudan gözlemleyemediğimiz devasa bir Oort Bulutu bulunur. Yani Güneş Sistemi’ni yalnızca gezegenlerin bulunduğu bölge olarak düşünmek, bir şehrin yalnızca şehir merkezinden ibaret olduğunu düşünmeye benzer.
Üstelik bu sistem uzayda hareketsiz değildir.
Güneş, gezegenleri, asteroitleri ve kuyruklu yıldızlarıyla birlikte Samanyolu’nun içinde yaklaşık 829 bin kilometre/saatlik bir hızla yol alır. Samanyolu’nun merkezi çevresindeki bir turunu tamamlaması ise yaklaşık 230 milyon yıl sürer.
Başka bir deyişle, Dünya üzerinde bir insan ömrü boyunca Güneş Sistemi’nin galaksi etrafındaki yolculuğunun çok küçük bir bölümünü bile tamamlayamıyoruz.
Ama asıl şaşırtıcı olan, Güneş Sistemi’nin kendisinin ne kadar büyük olduğudur.
Güneş Sistemi'nin merkezi aslında bir yıldızdır
Güneş’i her gün gökyüzünde gördüğümüz için onu diğer yıldızlardan farklı düşünmeye eğilimliyiz.
Oysa astronomik açıdan bakıldığında Güneş, oldukça sıradan bir yıldızdır.
Farkı, bize çok yakın olmasıdır.
Güneş yaklaşık 4,6 milyar yıl önce dev bir gaz ve toz bulutunun çökmesiyle oluştu. Bulut kendi kütleçekimi altında çökerken dönme hızı arttı ve giderek yassılaşarak dönen bir disk meydana getirdi. Merkezde madde yoğunlaştı ve Güneş oluştu; çevresindeki diskten ise gezegenler ve diğer küçük gökcisimleri ortaya çıktı.
Burada ölçek gerçekten etkileyicidir.
Güneş, Güneş Sistemi'ndeki toplam kütlenin yaklaşık %99,8'ini tek başına barındırır. Gezegenler, uydular, asteroitler, kuyruklu yıldızlar ve diğer bütün cisimler geriye kalan çok küçük bölümü paylaşır.
Yani Güneş Sistemi'ni devasa bir aile olarak düşünürsek, ailedeki bütün bireylerin toplam kütlesi karşısında Güneş neredeyse bütün ailenin kendisidir.
Güneş Sistemi uzayda bir “yörünge” üzerinde değil, bir galaktik yolculukta
Dünya’nın Güneş etrafında yaklaşık 30 km/s hızla hareket ettiğini biliyoruz.
Fakat Dünya'nın hareketi bundan ibaret değil.
Güneş, Dünya ve diğer gezegenlerle birlikte Samanyolu'nun merkezinin çevresinde hareket ediyor. NASA'nın verdiği yaklaşık değere göre bu hız 829.000 km/saat mertebesinde. Buna rağmen Güneş Sistemi'nin galaktik merkez çevresinde bir tur tamamlaması yaklaşık 250 milyon yıl sürüyor.
Bu süreyi Dünya'nın tarihiyle karşılaştırmak çok daha çarpıcı.
Dünya yaklaşık 4,5 milyar yaşında olduğuna göre Güneş Sistemi, galaktik merkez çevresinde yaklaşık yirmi kez tur atmıştır.
İnsanlık açısından bakıldığında ise durum bambaşka.
Homo sapiens'in ortaya çıkışından bu yana geçen süre, bir galaktik yılın yanında neredeyse göz açıp kapamak gibidir.
Bu nedenle astronomide “bir yıl” kelimesinin bile bağlama göre ne kadar farklı anlamlara gelebileceğini hatırlamak gerekir.
Bizim bir yılımız 365 gün.
Güneş Sistemi'nin “galaktik yılı” ise yaklaşık 250 milyon Dünya yılıdır.
Yorumlar