Güneş Sistemi-3
Gezegenlerin dışında başka bir Güneş Sistemi daha var
Neptün'ü Güneş Sistemi'nin sonu olarak düşünmek yaygın bir yanılgıdır.
Neptün'ün ötesinde Kuiper Kuşağı bulunur.
Burası, erken Güneş Sistemi'nden geriye kalan buzlu cisimlerin bulunduğu geniş bir bölgedir. Pluto da bu bölgenin üyesidir.
Fakat hikâye burada da bitmez.
Kuiper Kuşağı'nın çok daha ötesinde, Güneş Sistemi'nin en uzak sınırlarını oluşturan devasa bir yapı olduğu düşünülen Oort Bulutu bulunur.
Ve burada ölçüler artık insan zihninin alıştığı ölçeklerden tamamen kopmaya başlar.
Güneş Sistemi'nin sınırı düşündüğümüzden çok daha uzakta
Oort Bulutu doğrudan gözlenmiş bir yapı değildir. Bilim insanları onun varlığını, matematiksel modeller ve özellikle uzun dönemli kuyruklu yıldızların yörüngeleri üzerinden öngörüyor. NASA'ya göre Oort Bulutu yaklaşık 5.000 ile 100.000 astronomik birim arasında uzanan devasa, küresel bir buzlu cisimler bölgesi olabilir.
Bir astronomik birim, Dünya ile Güneş arasındaki ortalama uzaklıktır:
1 AU ≈ 150 milyon kilometre.
Dolayısıyla Oort Bulutu'nun dış sınırı yaklaşık 100.000 AU gibi düşünüldüğünde ortaya akıl almaz bir mesafe çıkar.
Üstelik Oort Bulutu bir disk değildir.
Gezegenler, asteroid kuşağı ve Kuiper Kuşağı büyük ölçüde Güneş'in çevresinde belirli bir düzlem boyunca hareket ederken Oort Bulutu'nun cisimlerinin her yönde, küresel bir dağılım içinde bulunabileceği düşünülüyor.
Bu nedenle Güneş Sistemi'ni bir tabak gibi değil, devasa bir küreyle çevrelenmiş kozmik bir sistem olarak düşünmek daha doğru olur.
Voyager Güneş Sistemi'nden çıktı mı?
Şimdi çok önemli bir ayrıntıya gelelim.
Voyager 1 ve Voyager 2'nin “Güneş Sistemi'nden çıktığını” sık sık duyuyoruz.
Bu ifade günlük kullanımda anlaşılır olsa da astronomik açıdan biraz daha karmaşıktır.
Voyager 1, 2012 yılında Güneş'in oluşturduğu heliosferin dış sınırını geçti. Voyager 2 ise bunu 2018'de gerçekleştirdi. Böylece iki uzay aracı yıldızlararası uzayın özelliklerini ölçmeye başladı. NASA'ya göre Voyager 1 ve Voyager 2, heliosferin dışında faaliyet gösteren ilk ve şu anda tek uzay araçlarıdır.
Fakat bu, onların Güneş Sistemi'nin bütün kütleçekimsel sınırını aştıkları anlamına gelmez.
Çünkü Oort Bulutu hâlâ çok daha uzaktadır.
NASA'nın ifadesiyle Voyager araçlarının Oort Bulutu'nun dışına ulaşması binlerce yıl sürecektir.
Burada iki farklı “sınır” kavramını birbirinden ayırmak gerekiyor:
Heliosfer: Güneş rüzgârının oluşturduğu devasa kabarcığın sınırı.
Oort Bulutu: Güneş'in kütleçekimsel etkisiyle ilişkili, çok daha uzakta bulunan varsayımsal buzlu cisimler küresi.
Yani Voyager yıldızlararası uzaya girdi ama Güneş Sistemi'nin en uzak bölgelerini henüz terk etmiş değil.
Bu ayrım, Güneş Sistemi'nin gerçek ölçeğini anlamak açısından son derece önemlidir.
Yorumlar